De oorlog in Iran legt opnieuw de pijnpunten bloot in ons energiesysteem. Nog altijd is Europa veel te kwetsbaar voor geopolitieke schokken, met tot gevolg enorme prijsstijgingen op de brandstoffenmarkt en onzekerheid voor onze economie. Het alternatief is een vlucht naar voren: een versnelde invoering van het ETS2-mechanisme. Dat ook dit zal leiden tot een prijsstijging voor fossiele brandstoffen is onvermijdelijk. Maar deze zal voorspelbaar en beperkt zijn – in tegenstelling tot de crises die wij nu om de paar jaar meemaken. De introductie van een koolstofprijs voor brandstoffen wordt dan ook vaak uitsluitend benaderd als een taks op fossiele brandstoffen, maar vanuit het perspectief van mobiliteit en marktwerking vertegenwoordigt het in werkelijkheid een veel fundamentelere verschuiving. Het gaat in essentie om een structurele correctie van economische prikkels die decennialang niet in verhouding stonden tot de werkelijke maatschappelijke en milieukosten.

Want wat veel te vaak vergeten wordt in de discussie rond ETS2 is de uitgavenzijde: België en de Regio's zijn verplicht om de gegenereerde inkomsten te gebruiken voor de vergroening van hun economie, en dat op een sociaal rechtvaardige manier. En deze verplichting is meer dan logisch: volgens het principe de vervuiler betaalt, heeft Europa verzekerd dat op hetzelfde moment als fossiele brandstoffen duurder worden, ETS2 ook meteen het budget ter beschikking stelt om groene alternatieven nog voordeliger te maken. ETS2 is dus geen generiek budgettair instrument, maar een hefboom voor een betaalbare en versnelde (mobiliteits-)transitie en meer energieonafhankelijkheid

Een eerlijker en economisch coherenter energiesysteem

Wegtransport blijft vandaag een dominante bron van broeikasgasemissies (25%) en een belangrijke oorzaak van luchtvervuiling, met directe impact op volksgezondheid, leefomgeving en energieafhankelijkheid. Historisch gezien werden deze externe effecten slechts gedeeltelijk weerspiegeld in prijs- en belastingstructuren. ETS2 kan daarom worden begrepen als een noodzakelijke stap richting een eerlijker en economisch coherenter energiesysteem, waarin emissies en afhankelijkheid van energie importen - met name uit de mobiliteit - niet langer een onzichtbare kost vormen, maar een expliciet onderdeel worden van het algemene marktmechanisme.

Als sectorfederatie wensen wij het bevorderen van de decarbonisatie van wegtransport en het versterken van de randvoorwaarden voor elektrische mobiliteit te realiseren. Binnen die context erkennen wij ETS2 als een rationeel instrument om emissiekosten gradueel te internaliseren en de structurele verstoringen die fossiele energie historisch bevoordeelden, te corrigeren. Echter, beseffen we maar al te goed dat wij ons niet kunnen uitspreken over de impact op andere sectoren zoals de industrie en huishoudens. Hetgeen we wel met zekerheid weten, is dat de mobiliteitssector dankzij elektrificatie een betaalbare en eenvoudige oplossing heeft om te decarboniseren. Dit mechanisme past voor onze sector dan ook binnen een bredere evolutie waarbij economische signalen steeds nauwer aansluiten bij maatschappelijke realiteiten.

Inkomsten uit de transportsector moeten terug naar de transportsector

Vanuit dit principe introduceert EV Belgium het conceptuele kader van een ‘RETS2’ – een Road Emission Trading System-benadering. Dit idee vertrekt vanuit een eenvoudige maar fundamentele logica: inkomsten gegenereerd door het wegtransport moeten primair de financiering ondersteunen van oplossingen binnen het wegtransport. Het gaat hierbij niet om een alternatief reguleringssysteem, maar om een leidend governance principe. Een RETS2-logica versterkt de maatschappelijke legitimiteit van ETS2 en verhoogt de effectiviteit van het instrument door een directe koppeling tussen kosten, inkomsten en transitie-investeringen.

De transitie naar emissievrije mobiliteit is in essentie geen technologisch vraagstuk, maar een investeringsuitdaging. Elektrificatie is beschikbaar, schaalbaar en economisch verdedigbaar, maar vereist gerichte versterking van de randvoorwaarden. ETS2-middelen kunnen hierbij een doorslaggevende rol spelen. Door laadkosten te verlagen, netintegratie te ondersteunen en toegangsdrempels tot emissievrije voertuigen structureel te verlagen, wordt niet alleen de transitie versneld, maar ook de effectiviteit van ETS2 zelf versterkt. ETS2 werkt pas optimaal wanneer het mechanisme zichtbaar bijdraagt aan betaalbare alternatieven.

Gebruik ETS2 voor een echte tax shift

Een bijkomend en cruciaal element in dit debat betreft de prijsstructuur van elektriciteit. In België blijft elektriciteit historisch zwaar belast - zeker in vergelijking met fossiele energie - met heffingen en toeslagen die vaak geen directe relatie hebben met elektriciteitsproductie of -levering. Deze fiscale en parafiscale componenten vertekenen de relatieve prijsverhouding tussen elektriciteit en fossiele energiedragers. In een context waarin de decarbonisatie van transport in essentie neerkomt op elektrificatie, ondermijnt een dergelijke prijsstructuur de beleidslogica en vertraagt zij de transitie. 

Ook hier kan ETS2 een belangrijke rol spelen, want het hierdoor gegenereerde budget mag expliciet worden ingezet voor de reductie van (markt-)verstorende belastingen en dus een echte tax shift.

Transparantie als essentiële voorwaarde

Voor België krijgt deze discussie een bijzondere relevantie. De institutionele structuur, met gesplitste bevoegdheden en meerdere beleidsniveaus, creëert een reëel risico op fragmentatie en verdunning van ETS2-investeringen. In een dergelijk landschap is transparantie geen administratief detail, maar een essentiële voorwaarde voor beleidscoherentie. EV Belgium benadrukt daarom de nood aan duidelijke inkomens-allocatie, interregionale afstemming en publiek controleerbare verantwoordingsmechanismen. België moet niet enkel ETS2 implementeren, maar ook waken over de integriteit van de financiële stromen die eruit voortvloeien.

Regulatoire stabiliteit vormt hierbij een bijkomende sleutelvoorwaarde. Voor marktspelers, investeerders en infrastructuur ontwikkelaars is voorspelbaarheid essentieel. Herhaalde vertragingen of politieke heropening van fundamentele ontwerpprincipes ondermijnen het vertrouwen en verhogen de totale kost van de transitie voor iedereen. ETS2 moet daarom worden beschouwd als een structurele bouwsteen van het energiebeleid, die een belangrijke rol kan spelen voor mobiliteit, niet als een variabel beleidsinstrument dat onderhevig blijft aan voortdurende onzekerheid.

EV Belgium ondersteunt dan ook (R)ETS2 als een noodzakelijke structurele correctie binnen het wegtransport, mits de inkomsten logica transparant en sectorgebonden blijft, stabiel beleid wordt gegarandeerd en de middelen daadwerkelijk bijdragen aan de verlaging van de kosten van emissievrije mobiliteit. ETS2 is geen doel op zich, maar een cruciaal instrument om de economische logica van mobiliteit te aligneren met de maatschappelijke en milieu-realiteiten van de komende decennia.